🌳 فصل اول زیست شناسی دهم ( گفتار سوم)
🖍 سلول از 3 بخش اصلی تشکیل شده است :
1) غشا 2) سیتوپلاسم 3) هسته
🌲 غشا : پرده ی نرمی است که در اطراف سلول قرار دارد.
🖍 نقش غشا :
1) کنترل ورود و خروج مواد
2) شناسایی محیط اطراف و سلول های مجاور به کمک گیرنده هایی که در سطح خود دارد.
📕نکته : غشا دارای خاصیت نفوذپذیری انتخابی است . یعنی به انتخاب خود به بعضی از مواد اجازه عبور می دهد. ( مانند آب ، چربی ، اکسیژن ؛ کربن دی اکسید و …..) و به بعضی مواد اجازه عبور نمی دهد . ( مانند مواد درشت مولکول مانند پروتئین)
🖍 هر غشا دارای 2 لایه ی فسفولیپیدی است .
📕 فسفولیپید نوعی لیپید است که شامل : 2 اسید چرب + 1 گلیسرول + 1 فسفات می باشد .
🖍 سر فسفو لیپید ( شامل فسفات و گلیسرول) آبدوست و قطبی و دم های ان ( اسیدچرب) آب گریز و غیر قطبی هستند .
📕 فسفولیپید نوعی لیپید است که شامل : 2 اسید چرب + 1 گلیسرول + 1 فسفات می باشد .
🖍 سر فسفو لیپید ( شامل فسفات و گلیسرول) آبدوست و قطبی و دم های ان ( اسیدچرب) آب گریز و غیر قطبی هستند .
🌲نکات مربوط به غشا
🖍 فراوانترین ماده ی الی غشا فسفولیپید است .
🖍 فراوانترین ماده ی معدنی غشا فسفات است .
🖍 بزرگترین ماده ی آلی غشا پروتئین است.
🖍 گیرنده های غشا فقط در سطح لایه ی بیرونی غشا قراردارند.
🖍 پروتئین کناری و کلسترول در هر دو لایه ی غشا وجود دارند .
🖍 در غشا یاخته های جانوری 2 نوع لیپید ( کلسترول و فسفولیپید) قرار دارند .
🖌 در غشای یاخته های گیاهی کلسترول وجود ندارد.
🖍 از پروتئین های کناری غشا ماده ای عبور نمی کند .
🖍 بین دولایه ی غشا چیزی دیده نمی شود .
🖍 پروتئین های سراسری غشا هم با بخش آبدوست و هم با بخش آب گریز هر دولایه ی غشا در تماس می باشند .
🖌 غشا به نام های : غشای پلاسمایی ، غشای سیتوپلاسمی و یا غشای یاخته ای نیز نامیده می شود .
🖍 گلیکوپروتئین = قند + پروتئین
📙 تفاوت گلیکو پروتئین با پپتیدوگلیکان را بنویسید.
🌲 نقش های پروتئین های سراسری غشا
1) به عنوان کانال های نشتی یا همیشه باز
2) به عنوان کانال های دریچه دار یا ولتاژی
3) به عنوان پمپ ( مانند پمپ سدیم- پتاسیم)
4)به عنوان حامل ( مانندحامل الکترون )
5) به عنوان آنزیم ( مانند پمپ سدیم – پتاسیم و کانال آنزیمی ATPساز )
🌲 سیتوپلاسم شامل :
1) سیتوسل ( ماده ی زمینه ای سیتوپلاسم) : از آب و پروتئین های محلول در آب تشکیل شده است.
2) اندامک های یاخته ای
🖍 اندامک های یاخته ای :
🖌 بدون غشا :
1) ریبوزوم (رناتن)
2) سانتریول
3) اسکلت یاخته ای
4) تاژک
🖌 دارای غشا :
الف) دارای یک غشا
ب) دارای دو غشا
🖊 اندامک های دارای یک غشا :
1) شبکه ی آندوپلاسمی صاف
2) شبکه ی آندپلاسمی زبر
3) دستگاه گلژی
4) لیزوزوم ( کافنده تن)
5) واکوئول (کریچه)
6) پراکسی زوم
7) وزیکول
🖊 اندامک های دارای دو غشا :
1) میتوکندری
2) کلروپلاست
3) هسته
🖍 ریبوزوم (رناتن)
🖌 ریبوزوم از دو بخش کوچک و بزرگ ساخته شده است .
📕 نوع و اندازه ی پروتئین 2 بخش کوچک و بزرگ ریبوزوم با هم متفاوت است .
📕 انزیمrRNA یک نوع آنزیم غیر پروتئینی است. وطیفه ی آن تشکیل پیوند پپتیدی بین دو امینواسید در جایگاه A ریبوزوم می باشد .
🖍 انواع ریبوزوم
الف) در پروکاریوت ها : یک نوع ریبوزوم در پروکاریوت ها ( باکتری ها) وجود داردکه انواع پروتئین مورد استفاده انها را می سازد.
ب) در یوکاریوت ها :
1) ریبوزوم آزاد در سیتوپلاسم : این نوع ریبوزوم پروتئین های مورد استفاده در سلول ( هسته وسیتوپلاسم) و بخشی از پروتئین های مورد استفاده در دو اندامک میتوکندری و کلروپلاست را می سازند.
2) ریبوزوم مستقر در سطح شبکه ی اندوپلاسمی زبر : پروتئین های ساخته شده توسط این نوع ریبوزوم وارد دستگاه گلژی شده ف پس از بسته بندی و نشانه گذاری به یکی از 4 مسیر زیر ارسال می شوند :
🖊 به خارج از سلول ترشح می شود ( مانند پادتن ، هورمون و پروتئین های ترشحی)
🖊 درون غشای سلول قرار می گیرند .( مانند کانال ها ی غشا ؛ پمپ سدیم – پتاسیم ،آنزیم های غشا و …… )
🖊 وارد اندامک لیزوزوم می شوند.
🖊 وارد اندامک واکوئول مرکزی می شوند .
3) ریبوزوم مستقر در سطح غشای خارجی هسته : شبکه ی اندوپلاسمی زبر از غشای خارجی هسته منشا می گیرد .
4) ریبوزوم موجود در دو اندامک میتوکندری و کلروپلاست : بخشی از پروتئین های مورد نیاز این دو اندامک را می سازند
🖍 شبکه ی اندوپلاسمی زبر:
به دلیل قرار گیری دانه های ریبوزوم در سطح ان ، شبکه آندوپلاسمی زبر ، دانه دار یا خشن نامیده می شود .
📕 در سلول چانوری ، شبکه ی اندپلاسمی زبر بزرگترین اندامک می باشد .
🖌 نقش های شبکه ی آندوپلاسمی زبر :
1) ساختن پروتئین های ترشحی
2) غشا سازی ( ساختن پروتئین های غشا
3) ساختن دستگاه گلژی و واکوئول با همکاری دستگاه گلژی
🖍 شبکه ی آندوپلاسمی صاف : بدون دانه های ریبوزوم و در ادامه ی شبکه ی اندوپلاسمی زبر می باشد .
🖌 نقش های شبکه ی اندوپلاسمی صاف:
1) ساختن انواع لیپید ( اسید چرب ، فسفولیپید ، کلسترول و ……. )
2) سم زدایی در ساوا های کبد (مانند از بین بردن اثر داروها و…… 9
3) ذخیره ی کلسیم در سلول های ماهیچه ای
4) افزایش قند خون
5) ساختن کیلومیکرون در سلول های پوششی روده
📕کیلومیکرون شامل : پروتئین + فسفولیپید + تری گلیسرید + کلسترول
